ПРИЧАСТИЯ – SIFAT-FİİLLER

   Merhaba! Uzun bir aradan sonra bulduğum ilk vakitte yeni konular eklemeye çalıştım.
Sıfat fiilleri anlatıyorum bu sefer. Bu konu kısa ve anlaşılır ama oturması için bol bol alıştırma yapılması lazım çünkü sağlam bir temele oturtulmamışsa kafa karıştırıcı olabiliyor.

İçinizi rahatlatır mı bilmiyorum ama Rus hocamızın söylediğine göre Ruslar günlük dillerinde sıfat-fiileri pek kullanmazlarmış. :) Bunun yerine который ile anlatmayı tercih ederlermiş. Fakat; yazı dilinde, resmi dilde kullanılırmış.
Bir dili anadilimiz kadar iyi konuşabilmek ve yazabilmek için tüm inceliklerini öğrenmek gerekir. O nedenle bunları da sizinle  paylaşıyorum. Eğer sorunuz veya anlamadığınız bir kısım olursa ya da benim yazılarımda bir hata ile karşılaşırsanız, e-mailimden bana ulaşırsanız çok sevinirim.
Daha önce de söylemiş olduğum gibi bu siteyi kendimi geliştirmek amaçlı kurdum bu nedenle düşünceleriniz benim için çok önemli. Aynı zamanda Rusça'yla ilgilenenler için yararlı olduğunu düşünüyorum çünkü Türkçe blog hazırlayanlar arasında Rusça gramerini bu kadar ayrıntılı ve açıklayıcı anlatan bir site bulamadım. Ben de bu nedenle bu işle uğraşmaya başladım.
Bir sürç-ü lisan ettiysek affola. :)

                           ПРИЧАСТИЯ – SIFAT-FİİLLER

Sıfat fiiler; etken (Действительные) ve edilgen (страдательные) olmak üzere 2 gruba ayrılırlar. Bunlar da kendi içlerinde şimdiki zaman ve geçmiş zaman olarak 2 gruba ayrılırlar.

1-      Действительные (etken)

-         настоящего времени (şimdiki z.) (Читающии – okuyan)

-         прошедшего времени (geçmiş z.) (читавшии- okumuş olan)

2-      Страдательные (edilgen)

-         настоящего времени (şimdiki z.) (читаемый- okunan)

-         прошедшего времени (geçmiş z.) (прочитанный- okunmuş olan)

Şimdiki zaman etken sıfat fiiller ile başlıyoruz.

 1- Действительные причастия настоящего времени : (deistvitelnie priçastya nastayaşeva vremeni) (Читающии – okuyan)

Şimdiki zaman etken sıfat-fiiller sadece н.в. fiillerle yapılırlar.

Sıfaf fiil şöyle çekilir: Öncelikle fiilin ‘onlar’ (они) çekimi yapılır.

Mesela читать (çitat-okumak) fiilinin çekimi daha önce de gösterdiğim gibi; они читают (ani çitayut) şeklinde yapılır.

Eğer çekimlenen fiilin son kökü sesli harf ile bitiyorsa; щии eki eklenir.

читать à  читают  à  читающии

рисоватьà рисуют à рисующии

слушать à слушают à слушающии 

строитьà  строят à строящии 

писать à пишут à пишущии

читать книгу (kitap okumak) à  Мальчик, читающии книгу. (Kitabı okuyan genç.)

Я вижу мальчика, читающего книга. (Kitap okuyan genci görüyorum.)

Это девочка, живущая здесь.

NOT: Fark ettiğiniz gibi sıfat-fiilden önce her zaman virgül gelir.

Я вижу девочку, живущую здесъ

Sıfat fiil,kendinden önceki kelimenin padejine göre çekimlenir.(Ait olduğu padejin ekini alır.)

Это человек, пьющии чай здесь.

Мальчик, работающии в этом заводе.

Студентка, плакающая вчера в кантине.

Вставать (vstavat – kalkmak) fiiilinin tüm padejlerde çekimliyorum, böylece nasıl olduğunu bir örnekte görünce daha net anlaşılabilir diye düşündüm:

р.п.   встающего - встающей

д.п .  встающему - встающей

в.п.   встающего - встающую

тв.п. встающим - встающей

пр.п.  встающем - встающей

  2- Действительные причастия прошедшего времени (geçmiş z.) (читавшии- okumuş olan)

Geçmiş zaman etken sıfat-fiil çekimi yapılırken, fiilin geçmiş zaman çekimi yapılır.

Son harfi düşer yerine, eğer gövde sesli harf ile bitiyorsa вший eki gelir.

Читал à читавший

Писал à писавший

Рисовал à рисовавший

Рассказал à рассказавший

      Принес à  принесший

Geçmiş zaman etken sıfat fiiler hem н.в. hem с.в. çekimlenir.

  Прочитавший, рассказывавший , написавший ...

İstisna : идти fiilinin geçmiş zaman çekimi : шёл olduğu için à  шёлшедший şeklindedir

Dişi çekimi de ; шла à шёлшедшая şeklindedir.

Örnekler:

1-     Вот мальчик. Он  читал вчера книгу.

Вот мальчик, он читавший вчера книгу.

2-     Вот пассажиры.  Они купили билеты на этот рейс.

Вот пассажиры, купивший  билеты на этот рейс.

3-     Я знаю строители. Строители построили эту школу.

Я знаю строители, построивших эту школу.

1-      Страдательные причастия настоящего времени (şimdiki z.) (читаемый- okunan)

Şimdiki zaman edilgen sıfat fiiller sadece н.в. fiillerden yapılır.

Fiilin biz (мы) çekimi yapılır. Sonuna ый eki eklenir.

Изучать à изучаемый

Любить  à любимый

Посещать  à  посещаемый

Слушать à слушаемый

Нести  à несомый

Искать  à искомый

NOT: пить, брать, бить, ждать, мыть, писать, кормить, платить, учить, шить, строить, лить, просить fiillerinin sıfat-fiil çekimi şekil olarak vardır fakat kullanımı yoktur.

2-      Страдательные причастия прошедшего времени (geçmiş z.) (прочитанный- okunmuş olan)

Geç. zaman edilgen sıfat fiiller üç tane istisna fiil dışında sadece с.в. çekimlenir.

İstisna olan fiiller şöyle ; читать ,слышать, видеть.

Bu türde çekim yaparken yine fiil geçmiş zaman çekimlenir, son harfi düşer yerine eğer son harfi sesli ise; нный gelir, eğer sessiz harf ya da и  ise; енный – ённый eki gelir.

Прочитать à прочитал  à прoчитанный

İstisna : принести à принёс + енный  à принесённый

Dikkat ederseniz    ё   harfi  yer değiştirmiştir.

И çekimi olan fiillerde sıfat-fiil çekimi de etkilenir. Mesela:

Изучить à  изучил à изученный  olmuştur. И harfi düşmüştür.

Kısa Fiiler :

бить à битый

вымыть à вымытый

прожить à прожитый

взять  à взятый

снять  à снятый

закрыть  à закрытый

понять à понятый

Edilgen sıfat fiillerin kısa formları da vardır. Bunlar padeje göre çekimlenmezler, oldukları gibi kalırlar. Örneğin : закрытый à закрыт  Fakat cinse göre çekimlenirler ve cümle içinde fiil olarak kullanılırlar.

Örneğin: Вот книга. Эту книгу написал молодой писатель.

Вот книга написанная молодым писателем.  (sıfat-fiil)
NOT: Eylemi yapan kişi her zaman tvaritelni padej çekimlenir.

Эта книга написана молодым писателем. (kısa sıfat-fiil, fiil görevi görüyor.)

Edatlarla İlgili Alıştırmalar

Merhaba !
Bu üniversitenin hazırlık sınıfında hocamızın bize verdiği dökümanın bir kısımı. Boşlukları parantez içindeki kelimeleri uygun padejde çekimleyerek doldurun ve uygun edatı seçin. Kolay gelsin J  

      1-      Это сумка ........... (мой брат)

      2-      Это книга.............(твоя сестра)

      3-      Где учебник.............(мой друг)

      4-      Мои книги ....( в / на) ............(книжный шкаф)

      5-      Я читаю................(интересная книга)

      6-      Вчера мы были........( в / на) ...............(интересная выставка)

      7-      Я хорошо знаю.............(этот новый  студент)

      8-      Мы купили.......(в / на)...............(магазин)......................(шапка и рубашка)

      9-      Папа читал............... (газета и журнал)

     10-    ..... (в / на).................. (нашеи комната)  есть диван.

     11-   Мы гуляли......(в / на)......................( этот красивый парк)

     12-   Мы были......(в / на)..................................( университетская библиотека).

     13-   Мой отец работает ......(в / на)..................................(химический завод)

     14-   Я купил..........(книга)......(в / на)..................................(наш книжный магазин).

   

Cevaplar :

1-       моего брата

2-      твой сестры

3-      моего друга

4-      в -  книжном шкафу

5-      интересной книгу

6-      на - интересной выставке

7-      этого нового студента

8-      в -  магазине  -   шапку и рубашку

9-      газету и журнал

10-   в -  нашей комнате

11-   в  - этом красивом парке

12-   в -  университетской библиотеке

13-   на - химическом заводе

14-   книгу - в - нашем книжном магазине

Grammatica

         Rusça dil bilgisi öğrenirken çok yardımcı olabilecek bir uygulama:  Grammatica.
         Uygulama word dosyası gibi kullanılıyor. Metinin dil bilgisi olarak analizini sunuyor. Metini koyuyorsunuz ve sağ üstten metinde ne olduğunu öğrenmek istiyorsanız onu seçiyorsunuz; isim, fiil, sıfat,zarf,edat vs... Aynı zamanda kelimelerin anlamlarını ve tüm padejlerdeki çekimlerini de görebiliyorsunuz o nedenle bayağı öğretici bir program, herkese şiddetle tavsiye ederim. :)

         Grammatica'nın nasıl bir uygulama olduğunu daha ayrıntılı bir şekilde öğrenmek ve indirmek için şu siteye girebilirsiniz:  http://www.grammatica.eu/

          20 günlük ücretsiz deneme süresi var. Daha sonra kullanmak isterseniz ürünü satın almak gerekiyor. Benim işime bayağı yaradı ve indirdiğimden beri başından ayrılmıyorum. Umarım beğenirsiniz...
       
          Rusça'yla ilgili herhangi bir sorunuz olursa veya yardım isterseniz mailimden ulaşabilirsiniz.

          gymnodies@gmail.com
          mirayacanerler05@gmail.com
       

Sıfatlar ve Üstünlük Sıfatları - прилагательное

                     SIFATLAR
 Kökü sert sessizle biten sıfatlar :

м.р. à  новый, красный, старый (eğer vurgu gövdedeyse)

молодой  простой  лесной   (eğer takı vurguluysa)

ср.р. à  новое, красное, старое

ж.р. à   новая , красная, старая

Çoğul à новые, красные, старые

2-
          Kökü к, г, ж ,х, ш, щ ,ч ile biten sıfarlar :

Bu harflerden sonra –ы gelmez.

м.р. à  маленкии , строгии ,тихии ,хорошии (vurgu gövdedeyse)

другой , плохой , болшой (vurgu ekteyse)

ср.р à маленкое, строгое , тихое    fakat gövde sonunda ж, ш , щ , ч  bulunduranlar  -ее alırlar.

Свежее ,  хорошее, обшее gibi ...

ж.р. à маленъкая , строгая, тихая

Çoğul à  маленкие , строгие , тихие

İSTİSNA :

Gövdenin sonunda н  olan kelimelerin son ekleri; -ий, -ее, -яя,  -ие şeklinde olur.

Синий - синяя – синее – синие

            
            ÜSTÜNLÜK   SIFATLARI
  Eğer sıfat  г, д ,з, х ,к, т ,ст ,ск    ile bitiyorsa  -е alır.

строгии à строже (sert-sıkı)

молодой àмоложе (olgun)

тихий à тише (yavaş)

яркий à  ярче (parlak)

крутой à круче (dik,sarp)

простой à проще (kolay,basit)
Bazı sıfatlar sonlarındaki -ок,  -ёк,  - к  soneklerini kaybederler.

Низкий à ниже (alçak)

Близкий à ближе (yakın)

узкий à  уже (dar)

высокий à выше (yüksek)

глубокий à  глубже (derin)

широкий à шире (geniş)

Örnekler :

Дорогой à дороже (pahalı)

сухой à суше (kuru)

твёрдый à твёрже (katı)

богатый à богаче (zengin)

крепкий à крепче(sağlam-sert)

лёгкий à легче (hafif)

толстый à толще (kalın)

чистий à чише (temiz)

частый à чаше (sık)

EDATLAR - Предлоги

Dativ durumda (Дательный Падеж) (-de hali) en çok kullanılan edatlar к ve по dur.

К  ve ПО edatı, istikametinde, -e doğru anlamına gelmektedir.

К  edatıyla örnekler:

к нему  (ona doğru)

к жене (karısına)

к городу  (kente)

к вечеру  (akşama)

к востоку (doğuya)

к ночи (geceye)

1-Я иду к отцу ,он идёт к сестре. (ya idu k atsu, on idyot k sestre)

Ben babama gidiyorum, o kız kardeşine gidiyor.

2-Он пришли к мне. (on prişli k mne)

O bana geldi.

3-Куда ты идёте? (kuda ti idyote)

Nereye gidiyorsun?

4-Я иду к доктору. (Ya idu k doktoru)

Doktora gidiyorum.

5-Ты к кому едёщь? (ti k kamu idyoş)

Kime gidiyorsun?

 6-Я иду к брату. (ya idu k bratu)

Kardeşime gidiyorum.

ПО edatıyla örnekler:

ПО edatı boyunca, göre ile içinde,üzerinde,etrafında gibi birçok anlama gelir.

по улице  - sokak boyunca

по дороге - yol boyunca

по городу  - kent çevresinde/içinde

по комнате  - oda içinde

по плану  - plana göre

по имени - adıyla

по его словам - onun sözlerine göre

Мы живём по закону. - Biz kanuna göre yaşıyoruz.

Благодаря (blagadarya)edatı ''sayesinde'' anlamına gelir.

Благодаря вам - sizin sayenizde

Благодаря этому - bu sayede- bunun sayesinde

Благодаря тому / что - dolayı, nedeniyle

      İnstrumental (ile hali) Творительный Падеж Edatları

под

1-Елена сидит под деревом. (Elena sidit pod derevom)

Elena ağacın altında oturuyor.

2-Книгам лежит под газетой. (knigam lejit pod gazetoy)

Kitap gazetenin altında duruyor. (yatay bir şekilde duruyorsa)

3-Книга стоит на полке.(kniga stoit na polke)

Kitap rafın altında duruyor. (dik bir şekilde duruyorsa)

Под edatı şu ifadelerle birlikte kullanılır.

Под рукаводством - Liderliği altında

Под наблюдением - Gözetimi altında

Örnek:

Ученики делают уроки под наблюдением учитела.

Öğrenciler dersi öğretmenin gözetiminde yapıyorlar.

Больной под наблюдением врача.

Hasta doktor gözetiminde.

Ребёнокta do играет под наблюдением мамы.

Çocuk annesinin gözetiminde oyun oynuyor.

NOT : Eğer hareketin yönü belirtiliyorsa bu durumda под ve за edatları akuzatif (вин, падеж) durumunda olur.

Я кладу карандаш под стол. Masanın altına kalem koydum.

Он садится за стол. Masada oturuyor.

Я иду к столу. Masaya gidiyorum.

Я буду садиться за стол. (Masaya oturacağım.)

Я сижу за столом. (Masada oturuyorum.)

NOT: мной’dan önce, uyumsuz sessiz harf kombinasyonu olduğu için подо şeklinde kullanılır :

Подо мной живёт моя сестра. (Nado mınoy jivyot maya sestra)

Alt katta kardeşim oturuyor.

Подо мной есть магазин-машина.(Nado mınoy yest magazin-maşina)

Alt katta mağaza-araba var.

Над –( надо) edatı üzerine-üzerinde anlamında kullanılır.

1-Лампа висит над письменным столом. (Lampa vicit nad pismennım stalom)

Lamba yazı masasının üzerinde duruyor.

2-Птицы летят на лесом. (Ptitsi letyat na lesom)

Kuşlar ormanda(ormanın üzerinde) uçuyorlar.

3-Надо мной голубое небо.. (Nado mınoy galuboye nebo)

Üzerimde masmavi gökyüzü..

Ayrıca şu fiillerle birlikte kullanılır:

Работать над докладом (книгой ,статьей).  (Rabotat nad dokladom)

Bir rapor üzerine çalışmak (kitap,makale).

Стеятся над глупостью. (steyatsya nad glupostyu)

Bir aptallığa gülmek.

Думать над вопросом. (Dumat nad vaprasom)

Sorun üzerinde düşünmek.

Он ещё работает над темой. (On işyo rabotaet nad temoy)

O halen konu üzerinde düşünüyor.

Перед-( передо) edatı önünde,önde,önce,biraz önce anlamlarında kullanılır.

1-Анна сидит перед телевизором. (Anna sidit pered televizorom)

Anna televizyonun önünde oturuyor.

2-Перед домом растут цветы. (Pered domom rastut tısveti)

Evin önünde çiçekler yetişiyor.

3-Перед школой стоит машина. (Pered şkoloy stoit maşina.)

Okulun önünde araba duruyor.

4-Перед ужином мы всегда работаем. (Pered ujinom mıi vsegda rabotaem.)

Öğlenleri her zaman çalışıyoruz.

Перед edatı ayrıca şu ifadelerle sık sık kullanılır:

Ответственность перед народом.(atvetsvennost pered naradom)

Halka karşı sorumluluk.

Обязанность  перед обществом. (Abyazannost pered abşestvom.)

Topluma karşı görevler.

Долг  перед родиной. (Dolg pered radinoy.)

Vatan borcu.

Передо мной сидит подруга. (Peredo mınoy sidit padruga.)

Karşımda kız arkadaşım oturuyor.

Она пришла  передо мной. (Ana prişla peredo mınoy.)

O benden önce geldi.

Между  edatı arasında- arasına – içinde- içine anlamlarına gelir:

1-Между столом и окном. (Mejdu stalom i aknom.)

Masa ve pencere arasında.

2-Между богом и мной. (Mejdu bogom i mınoy.)

Allah ve benim aramda.

3-Между Стамбулом и Анкаром. (Mejdu Stambulom i Ankarom.)

İstanbul ve Ankara arasında.

4-Между тремя и четырьмя. (Mejdu tremya i çetıpymya.)

Üç ve dört arasında.

5-Между тем как ... –iken , süresince, olduüu halde.

6-Между тем как мы говорим он пришёл. (Mejdu tem kak mıi gavarim on prişyol.)

Biz konuşuyorken o geldi.

Bu edat ikili ilişkileri göstermek için de kullanılır :

Отношения между государствами. (Athoşeniya mejdu gasudarstvami)

Devlerler arasındaki ilişkiler.

Мир, дружба между народами. (Mir, drujba mejdu narodami)

Halklar arasında barış ve dostluk.

Договор между странами. (Dagovor mejdu stranami)

Ülkeler arasında bir antlaşma/işbirliği.

Между ayrıca aşağıdaki ifadelerle birlikte kullanılır :

разница между ( raznitsa mejdu) aralarındaki farklılık

сходство между (shodstvo mejdu) aralarındaki benzerlik

Рядом с – edatı yanında, bitişiğinde anlamlarına gelir.

Нам сад находиться рядом с рекой. (Nam sad nahoditsya ryadom s rekoy.)

Bahçemiş nehrin kıyısında.